Przejdź do treści
Ułatwienia dostępu
17 min

Działania niepożądane antybiotyków w praktyce klinicznej

  • mgr farm. Aleksandra Mroczkowska
  • mgr farm. Aleksandra Napiórkowska
  • dr n. farm. Adrian Bryła Zespół Farmacji Klinicznej – Szpital Specjalistyczny im. L. Rydygiera w Krakowie; Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii Wydziału Lekarskiego UJCM; Polskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej

Z tego tekstu dowiesz się:

  • jak działania niepożądane antybiotyków mogą wpływać na obciążenie budżetu szpitala
  • jak rozpoznawać i zapobiegać działaniom niepożądanym leków przeciwbakteryjnych z grupy fluorochinolonów, aminoglikozydów, a także wankomycyjny, linezoidu, trimetoprim-sulfametoksazolu, karbapenemy, penicyliny i cefalosporyny
  • jak postępować w przypadku wystąpienia działań niepożądanych omawianych antybiotyków

Streszczenie

Narastająca lekooporność drobnoustrojów sprawia, że antybiotykoterapia wiąże się dziś z coraz większymi kosztami w lecznictwie szpitalnym. Znacznie rzadziej analizowanym czynnikiem zwiększającym wydatki związane z terapią zakażeń są działania niepożądane wywołane przez antybiotyki. Ich wystąpienie może wymagać wdrożenia dodatkowej farmakoterapii, wykonania badań diagnostycznych, konsultacji specjalistycznych, a niekiedy także procedur zabiegowych. W niniejszym artykule omówiono wybrane grupy leków przeciwbakteryjnych oraz charakterystyczne dla nich działania niepożądane, ze szczególnym uwzględnieniem praktycznych aspektów ich zapobiegania, rozpoznawania oraz postępowania.

Słowa kluczowe

antybiotyki, działania niepożądane, toksyczność, zakażenia szpitalne

Wstęp

Globalny problem lekooporności drobnoustrojów sprawia, że coraz częściej jedyną opcją terapeutyczną w leczeniu zakażeń są nowe, kosztowne antybiotyki. Istotnym czynnikiem zwiększającym wydatki na leczenie są działania niepożądane antybiotyków. Ich wystąpienie może wymagać wdrożenia dodatkowej farmakoterapii (prowadząc do tzw. kaskady lekowej), wykonania badań diagnostycznych, konsultacji specjalistycznych, a niekiedy także procedur zabiegowych. Konsekwencją może być również konieczność modyfikacji antybiotykoterapii, wydłużenie czasu hospitalizacji oraz wzrost całkowitych kosztów opieki nad pacjentem. Dobór optymalnego antybiotyku powinien opierać się nie tylko na antybiogramie, ale również na lokalizacji zakażenia lub jego punktu wyjścia, właściwościach farmakokinetycznych antybiotyku, a także ocenie przeciwwskazań i ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u danego pacjenta. Optymalizując antybiotykoterapię, należy uwzględnić choroby towarzyszące pacjenta, jego stan ogólny, wydolność nerek i wątroby. Pozwala to zwiększyć skuteczność i bezpieczeństwo leczenia.

Fluorochinolony

Fluorochinolony to grupa leków, których stosowanie jest obecnie mocno ograniczone ze względu na narastającą oporność oraz ryzyko ciężkich działań niepożądanych.

Stosowanie

Cyprofloksacyna wykazuje dobrą aktywność wobec Pseudomonas aeruginosa i ze względu na wysoką biodostępność po podaniu doustnym może być stosowana jako kontynuacja leczenia dożylnego u niektórych pacjentów. Wykorzystuje się ją również w wybranych zakażeniach związanych z obecnością biofilmu, m.in. w ortopedii. Lewofloksacyna charakteryzuje się natomiast większą aktywnością wobec części bakterii Gram-dodatnich i atypowych, dlatego znajduje zastosowanie m.in. w zakażeniach dróg oddechowych, ale również w wybranych zakażeniach układu moczowego (ZUM), skóry i tkanek miękkich, przede wszystkim w leczeniu celowanym.

Ograniczenie zastosowania fluorochinolonów wynika m.in. z wysokiej oporności bakterii. Według danych EARS-Net i WHO GLASS około 28,7% szczepów E. coli oraz 57,4% szczepów K. pneumoniae wykazuje oporność na fluorochinolony [1].

Działania niepożądane

Stosowanie fluorochinolonów prowadzić może do rozwoju ciężkich, często nieodwracalnych działań niepożądanych, które zostały określone w komunikatach bezpieczeństwa URPL. Przed rozpoczęciem leczenia należy indywidualnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka oraz dostępność bezpieczniejszych alternatyw. Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z chorobami układu sercowo-naczyniowego, zaburzeniami neurologicznymi, chorobami ścięgien oraz innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko działań niepożądanych (tabela 1).

Interakcje lekowe

Istotne są również interakcje lekowe wywoływane przez fluorochinolony. Cyprofloksacyna silnie hamuje CYP1A2. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie tego leku z tyzanidyną, ponieważ może prowadzić do znacznego zwiększenia stężenia tego leku i ciężkiego niedociśnienia, bradykardii oraz nadmiernej sedacji. Należy również zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania cyprofloksacyny i warfaryny ze względu na ryzyko wystąpienia krwawienia [2]. Lewofloksacyna wykazuje znacznie mniej istotnych interakcji za pośrednictwem CYP450.

Tabela 1. Działania niepożądane fluorochinolonów, sposoby ich zapobiegania i postępowanie.

Aminoglikozydy

Stosowanie

Aminoglikozydy to antybiotyki o silnej aktywności wobec bakterii Gram-ujemnych. Największe znaczenie w terapii zakażeń szpitalnych mają obecnie amikacyna i gentamycyna. W skojarzeniu z innymi antybiotykami, stosowane są w leczeniu zapaleń płuc, infekcyjnym zapaleniu wsierdzia (IZW) czy bakteriemii. Ze względu na wysokie stężenie, które osiągają w moczu są również skutecznymi lekami w zakażeniach dróg moczowych. Słabo penetrują jednak do tkanek miękkich, dlatego ich zastosowanie w leczeniu np. ran czy zakażeń wewnątrzbrzusznych jest ograniczone.

Działania niepożądane

Najbardziej charakterystycznym działaniem niepożądanym tej grupy leków jest nefrotoksyczność i ototok­syczność. Ryzyko ich wystąpienia jest ściśle zależne od czasu trwania terapii ze względu na ich zdolności do kumulacji w niektórych tkankach. Zaleca się, aby czas leczenia był jak najkrótszy i nie przekraczał 5–7 dni. W celu uniknięcia nefrotoksyczności, która jest wyraźnie zależna od stężeń aminoglikozydów w surowicy, stadardem postępowania dla aminoglikozydów jest dziś terapia monitorowana stężeniem antybioty­ku we krwi (ang. TDM – Therapeutic Drug Monitoring). W przeciwieństwie do nefrotoksyczności, uszkodzenie słu­chu lub narządu równowagi zwykle jest nieodwracalne. Wśród mniej znanych, choć groźnych działań niepożądanych aminoglikozydów, wymienić należy neurotoksyczność, objawiającą się osła­bieniem mięśni, parestezjami i blokadą nerwowo-mięśniową, a także paraliżem oddechowym. FDA (ang. Food and Drug Administration) wydała komunikaty bezpieczeństwa dotyczące tego właśnie działania aminoglikozydów, wskazując jednocześnie, że ryzyko ich wystąpienia jest większe u pacjentów z miastenią, chorobą Parkinsona, z hipokalcemią i u chorych z zaburzeniami przewodnic­twa nerwowo-mięśniowymi oraz pod­czas jednoczesnego stosowania leków zwiotczających mięśnie (np. podczas operacji) [3].

Wankomycyna

Kolejnym lekiem o działaniu nefrotok­sycznym jest wankomycyna – antybiotyk glikopeptydowy o wysokiej aktywności wobec bakterii Gram-dodatnich, sto­sowany m.in. w leczeniu zakażeń wy­wołanych przez metycylinoopornego gronkowca złocistego (MRSA – Staphy­lococcus aureus).

Działania niepożądane

Nefrotoksyczność stanowi istotne ograniczenie stosowania wankomycyny, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek, w stanie ciężkim oraz w połą­czeniu z innymi lekami nefrotoksycz­nymi. Szacuje się, że działanie to może rozwinąć się u 10–20% pacjentów sto­sujących standardowe dawki i nawet u 30–40% pacjentów stosujących wyższe dawki [4]. Aby uzyskać maksymalną skuteczność leczenia przy zminima­lizowaniu ryzyka nefrotoksyczności, obecnie zaleca się monitorowanie stężeń wankomycyny i wyliczanie indywidual­nych dawek antybiotyku.

Wśród innych, charakterystycznych działań niepożądanych wankomycyny wymienić należy tzw. zespół czerwone­go człowieka (ang. Red Man Syndrome, choć bardziej aktualna nazwa to Van­comycin Infusion Reaction – VIR). Jest to reakcja pseudoalergiczna związana z uwalnianiem histaminy z komórek tucznych i bazofilów. Najczęściej rozwi­ja się w wyniku zbyt szybkiego wlewu leku – już w trakcie infuzji pojawia się silne zaczerwienienie twarzy, szyi i gór­nej części klatki piersiowej, ale również uczucie gorąca i świąd skóry. Rzadziej odczuwalny jest ból w klatce piersiowej, duszność, hipotensja, skurcz oskrzeli, tachykardia czy omdlenia. Przerwanie lub spowolnienie infuzji najczęściej po­woduje ustąpienie objawów.

Podawanie dożylne wankomycy­ny może prowadzić do wystąpienia objawów miejscowych, takich jak ból w miejscu wkłucia, zaczerwienienie, czy zakrzepowe zapalenie żył [5], które początkowo może przypominać infek­cję odcewnikową. Optymalne rozcień­czenie preparatu (maksymalnie 10 mg/ml) i czas trwania infuzji z przepływem 10 mg/min minimalizują ryzyko ich rozwoju.

W trakcie terapii wankomycyną może dojść do pojawienia się gorączki polekowej, która rozwija się na drodze mechanizmów immunologicznych. Pojawia się w ciągu kilku dni od roz­poczęcia leczenia, co może mylnie su­gerować nieskuteczność antybiotykote­rapii. To z kolei przyczyniać się może do zmiany antybiotyku lub do wydłużenia antybiotykoterapii.

Gorączka może być również częścią ciężkiej reakcji nadwrażliwości, jaką jest zespół DRESS (ang. Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symp­toms). Jest to reakcja immunologicz­na przebiegająca z gorączką, wysypką i zajęciem narządów (wątroby, nerek, płuc lub serca). Towarzyszą jej również eozynofilia, rzadziej atypowa limfocy­toza czy limfadenopatia [6]. W ustale­niu rozpoznania DRESS stosowana jest skala RegiSCAR DRESS validation score, uwzględniająca wymienione parametry. Zespół ten rozwija się zwykle w 2–3 ty­godniu leczenia, a śmiertelność wynosi nawet 10% [7]. Najczęstszą przyczyną zgonu są ciężkie uszkodzenia narządowe (zwłaszcza zapalenie wątroby i mięśnia sercowego). W przypadku wystąpienia zespołu DRESS należy unikać ponownej ekspozycji, ponieważ kolejny przebieg może być cięższy.

Linezoid

Stosowanie

Linezolid jest jedynym antybiotykiem z grupy oksazolidynonów dostępnym na polskim rynku. Jego spektrum obej­muje bakterie Gram-dodatnie, w tym oporne na wankomycynę enterokoki VRE (vancomycin-resistant enterococci). Charakteryzuje się wysoką biodostęp­nością doustną oraz dobrą penetracją do tkanek miękkich, płuc i kości [8]. Oprócz działania przeciwbakteryjne­go, wykazuje właściwości odwracal­nego inhibitora monoaminooksydazy (MAO), z tego względu należy uwzględ­nić przy włączaniu tego antybiotyku pozostałe leki pacjenta o aktywności serotoninergicznej, gdyż takie połą­czenie może prowadzić do wystąpie­nia potencjalnie zagrażającego życiu zespołu serotoninowego, objawiające­go się m.in. pobudzeniem, splątaniem, wzrostem napięcia mięśniowego, drże­niami, hipertermią oraz zaburzeniami autonomicznymi [9].

Działania niepożądane

Wśród charakterystycznych dzia­łań niepożądanych linezolidu należy wspomnieć o mielotoksyczności, a co za tym idzie – odwracalnej trombocy­topenii obserwowanej najczęściej po 1–2 tygodniach leczenia. Po 4 tygo­dniach leczenia może dojść również do nieodwracalnej neurotoksyczności (neuropatia obwodowa i uszkodzenie nerwu wzrokowego) [10].

Rzadko obserwowanym działa­niem niepożądanym jest występowanie drgawek podczas terapii linezolidem, szczególnie u pacjentów z padaczką w wywiadzie lub innymi czynnikami predysponującymi. Z tego względu wska­zana jest ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych leków zwiększają­cych ryzyko zaburzeń neurologicznych. W praktyce klinicznej większe znacze­nie mają jednak mielotoksyczność, neuropatia obwodowa i wzrokowa oraz interakcje serotoninergiczne.

Tabela 2. Działania niepożądane aminoglikozydów, wankomycyny i linezolidu, sposoby ich zapobiegania oraz postępowanie.

Trimetoprim-sulfametoksazol

Działania niepożądane

Trimetoprim-sulfametoksazol (kotri­moksazol) to lek aktywny wobec niektó­rych szczepów bakterii Gram-ujemnych oraz Gram-dodatnich. Jego zastosowanie w leczeniu empirycznym aktualnie jest mocno ograniczone ze względu na wy­soką i wciąż narastającą oporność wie­lu drobnoustrojów. Jest jednak lekiem z wyboru w zakażeniach wywołanych przez Pneumocystis jirovecii oraz Steno­trophomonas maltophilia, a w przypadku leczenia celowanego, także w zakaże­niach skóry i tkanek miękkich, OUN, czy układu moczowego. Kotrimoksazol, zwłaszcza w wyższych dawkach, wykazu­je działanie nefrotoksyczne, wywołując ostre uszkodzenie nerek (AKI), ostre śródmiąższowe zapalenie nerek, czy kry­stalurię. Trimetoprim blokuje wydziela­nie kreatyniny w kanalikach nerkowych, dlatego w trakcie jego stosowania może dojść do wzrostu kreatyniny we krwi bez pogorszenia filtracji nerek. Kotrimoksa­zol hamuje kanały sodowe w cewkach dystalnych, ograniczając wydalanie pota­su. Może więc wywołać istotną klinicznie hiperkaliemię. W trakcie terapii tym le­kiem ważne jest więc monitorowanie stę­żenia potasu i kreatyniny we krwi. Należy również unikać jednoczesnego stosowa­nia innych leków mogących podnosić poziom potasu we krwi. Wśród charak­terystycznych działań niepożądanych kotrimoksazolu wymienia się również rzadkie, choć bardzo ciężkie, potencjal­nie zagrażające życiu polekowe reakcje skórne, takie jak Zespół Stevensa-John­sona (SJS), toksyczna nekroliza naskórka, czy zespół DRESS. Kotrimoksazol może wywołać zaburzenia hematologiczne, wynikające z toksycznego wpływu na metabolizm kwasu foliowego, a także z mechanizmów immunologicznych. Należą do nich leukopenia, neutrope­nia, agranulocytoza, trombocytopenia, niedokrwistość megaloblastyczna, czy pancytopenia.

Karbapenemy

Działania niepożądane

Najczęstsze działania niepożądane kar­bapenemów są zwykle łagodne, jednak niektóre mają istotne znaczenie klinicz­ne i wymagają działań profilaktycznych.

Wśród nich warto wspomnieć o dzia­łaniu drgawkotwórczym i neurotok­syczności. Największe ryzyko występuje w przypadku imipenemu, rzadziej me­ropenemu [13]. Wyjątkową ostrożność należy zachować u chorych z padaczką lub uszkodzeniem OUN, a także u osób stosujących jednocześnie inne leki obni­żające próg drgawkowy.

Penicyliny

Alergia

Penicyliny należą do najstarszych i naj­częściej stosowanych grup antybiotyków β-laktamowych. Ich znaczenie kliniczne wynika z dobrego profilu bezpieczeństwa, skuteczności wobec wielu patogenów oraz możliwości stosowania w różnych zakażeniach, od łagodnych infekcji ambulatoryjnych po ciężkie zakażenia szpitalne. Jednocześnie w praktyce kli­nicznej istotnym problemem pozostaje nadmierne rozpoznawanie „uczulenia na penicyliny”, które często prowadzi do niepotrzebnego stosowania anty­biotyków alternatywnych o szerszym spektrum działania i większym ryzyku działań niepożądanych. Szacuje się, że około 10% populacji zgłasza alergię na penicyliny, jednak po przeprowadzeniu diagnostyki alergologicznej jedynie około 1–5% pacjentów rzeczywiście wykazuje utrzymującą się nadwrażliwość [13]. Wie­le zgłaszanych reakcji w przeszłości to: wysypki plamisto-grudkowe pojawiające się podczas infekcji wirusowej, objawy wynikające z samego przebiegu zakażenia, działania niepożądane niezwiązane z me­chanizmem immunologicznym. Niepra­widłowo rozpoznana alergia prowadzi do:

  • częstszego stosowania klindamycyny, fluorochinolonów, wankomycyny,
  • większego ryzyka zakażeń Clostri­dioides difficile,
  • wzrostu kosztów leczenia,
  • zwiększenia presji selekcyjnej i roz­woju antybiotykooporności.

W przypadku alergii na penicylinę, alternatywą są cefalosporyny, a zwłasz­cza cefazolina. Ze względu na swój uni­kalny łańcuch boczny R1, ma niskie ry­zyko alergii krzyżowych [14].

Działania niepożądane

Wśród charakterystycznych działań niepożądanych penicylin, warto wspo­mnieć o inhibitorze betalaktamaz często stosowanym w połączeniu z amoksycy­liną. Kwas klawulanowy jest najczęst­szą przyczyną polekowego uszkodzenia wątroby (ang. DILI – drug-induced liver injury) spośród antybiotyków. Uszko­dzenie ma charakter idiosynkratyczny (niezależny od dawki) i prawdopo­dobnie jest związane z mechanizmem immunologicznym. Objawy (świąd, żół­taczka, ciemny mocz) mogą pojawić się w trakcie leczenia lub nawet 1–6 tygodni po jego zakończeniu [15].

Tabela 3. Działania niepożądane kotrimoksazolu oraz wybranych β-laktamów, sposoby ich zapobiegania oraz postępowanie w przypadku wystąpienia.

Cefalosporyny

Cefalosporyny należą do najczęściej stosowanych antybiotyków β-lakta­mowych. Poszczególne generacje i czą­steczki różnią się spektrum działania, właściwościami farmakokinetycznymi oraz profilem bezpieczeństwa, dlatego znajomość tych różnic ma istotne zna­czenie dla skuteczności leczenia i ogra­niczania ryzyka działań niepożądanych. Przykładem cefalosporyn bardzo często stosowanych w lecznictwie szpitalnym jest ceftriakson i cefepim.

Działania niepożądane ceftriaksonu

Stosowanie ceftriaksonu, ze względu na szerokie spektrum działania, długi okres półtrwania oraz drogę eliminacji, wiąże się z wysokim ryzykiem zakażenia Clostridioides difficile, zwłaszcza u osób starszych, hospitalizowanych i otrzymu­jących długotrwałą antybiotykoterapię. U każdego pacjenta, u którego podczas leczenia lub w ciągu kilku tygodni po jego zakończeniu wystąpi biegunka, na­leży uwzględnić możliwość zakażenia C. difficile.

Warto również pamiętać, że ciężka hipoalbuminemia może zmniejszać skuteczność ceftriaksonu. Ze względu na wysoki stopień wiązania z białka­mi zwiększa się wówczas frakcja wol­na leku, ale jednocześnie dochodzi do zwiększenia objętości dystrybucji i szybszej eliminacji, co może skracać czas utrzymywania stężeń terapeu­tycznych. Zjawisko to ma największe znaczenie u pacjentów w stanie kry­tycznym, z sepsą, marskością wątroby, zespołem nerczycowym lub ciężkim niedożywieniem i w razie nieskutecz­ności leczenia może wymagać opty­malizacji dawkowania lub zmiany na cefotaksym [16].

Działania niepożądane cefepimu

Najistotniejszym działaniem niepo­żądanym cefepimu jest neurotoksycz­ność, manifestująca się zaburzeniami świadomości, splątaniem, afazją, mio­kloniami, drżeniami mięśniowymi, na­padami padaczkowymi lub stanem pa­daczkowym występującym bez drgawek. Ryzyko jej wystąpienia jest największe u pacjentów z niewydolnością nerek i niedostosowanym dawkowaniem, choć opisywano ją również u chorych z pra­widłową czynnością nerek, zwłaszcza leczonych na oddziałach intensywnej terapii. Objawy pojawiają się zwykle po 2–5 dniach leczenia i najczęściej ustępu­ją w ciągu 24–72 godzin po odstawie­niu cefepimu lub zmniejszeniu dawki; u pacjentów dializowanych ich cofnięcie może zostać przyspieszone przez hemo­dializę [17].

Podsumowanie

Działania niepożądane antybiotyków mogą mieć istotne konsekwencje za­równo dla pacjenta, jak i całego procesu terapeutycznego. W zależności od ich rodzaju i nasilenia, mogą prowadzić do pogorszenia stanu klinicznego pacjenta, konieczności modyfikacji lub przerwania leczenia oraz wdrożenia dodatkowych interwencji diagnostycznych i terapeu­tycznych, a nawet do zgonu. Jedną z naj­bardziej toksycznych grup antybiotyków są fluorochinolony, objęte komunikatami bezpieczeństwa. Ich zastosowanie jest obecnie mocno ograniczone ze względu na wysokie ryzyko wystąpienia poważ­nych działań niepożądanych, ale również wysokiej lekooporności drobnoustro­jów. Wankomycyna i aminoglikozydy, pomimo działania nefrotoksycznego, odgrywają istotną rolę w leczeniu zaka­żeń w warunkach szpitalnych. Ryzyko uszkodzenia nerek znacząco zmniejsza prowadzenie terapii monitorowanej stę­żeniem leku we krwi. β-laktamy z kolei są powszechnie stosowaną i stosunkowo dobrze tolerowaną grupą antybiotyków. Optymalizacja antybiotykoterapii ma na celu m.in. zwiększenie bezpieczeństwa i skuteczności leczenia, ale również ogra­niczenie rozwoju lekooporności drob­noustrojów i racjonalizowanie kosztów hospitalizacji.

Bibliografia

  1. Żabicka D, Bysiek J, Hryniewicz W. Monitorowanie oporności na antybiotyki w sieci EARS-Net i WHO GLASS w Polsce – dane z 2024 roku. Raport z realizacji zada­nia realizowanego ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2020-2025, finan­sowanego przez Ministra Zdrowia. 2024.
  2. Granfors MT, Backman JT, Neuvonen M, Neuvonen PJ. Ciprofloxacin greatly increases concentrations and cypotensive effect of ti­zanidine by inhibiting its cytochrome P450 1A2–mediated presystemic metabolism. Clin Pharmacol Ther. 2004;76(6):598–606. doi:10.1016/j.clpt.2004.08.018.
  3. Avent ML, Rogers BA, Cheng AC, Paterson DL. Current use of aminoglycosides: indi­cations, pharmacokinetics and monitoring for toxicity. Intern Med J. 2011;41(6):441–9. doi:10.1111/j.1445-5994.2011.02452.x.
  4. Elyasi S, Khalili H, Dashti-Khavidaki S, Mo­hammadpour A. Vancomycin-induced nephro­toxicity: mechanism, incidence, risk factors and special populations. A literature review. Eur J Clin Pharmacol. 2012;68(9):1243–55. doi:10.1007/s00228-012-1259-9.
  5. Hadaway L, Chamallas SN. Vancomycin: new perspectives on an old drug [Internet]. Jour­nal of Infusion Nursing. 2003;26(5):278–84. Dostęp z: https://www.researchgate.net/publication/9083836_Vancomycin_new_perspectives_on_an_old_drug [cytowano: 19.08.2026 r.].
  6. Calle AM, Aguirre N, Ardila JC, Cardona Vil­la R. DRESS syndrome: A literature review and treatment algorithm. World Allergy Or­gan J. 2023;16(3):100673. doi:10.1016/j.wa­ojou.2022.100673 PubMed PMID: 37082745; PubMed Central PMCID: PMC10112187.
  7. de Groot AC. Patch testing in drug reaction with eosinophilia and systemic symptoms (DRESS): A literature review. Contact Der­matitis. 2022;86(6):443–79. doi:10.1111/cod.14090.
  8. Hashemian SMR, Farhadi T, Ganjparvar M. Linezolid: a review of its properties, function, and use in critical care. Drug Des Devel Ther. 2018;12:1759–67. doi:10.2147/DDDT.S164515 PubMed PMID: 29950810; PubMed Central PMCID: PMC6014438.
  9. Bai DA, McKenna S, Wise H, Loeb M, Gill SS. Association of Linezolid With Risk of Serotonin Syndrome in Patients Receiving Antidepres­sants. JAMA Netw Open. 2026;5(12):e2247426. doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.47426.
  10. Gerson SL, et al. Hematologic Effects of Li­nezolid: Summary of Clinical Experience. Antimicrobial Agents and Chemotherapy. 2002;46(8):2723–2726.
  11. Scottish Antimicrobial Prescribing Group. Intravenous vancomycin use in Adults: Inter­mittent (Pulsed) infusion. 2017.
  12. Wanleenuwat P, Suntharampillai N, Iwanowski P. Antibiotic-induced epileptic seizures: me­chanisms of action and clinical considerations. Seizure. 2020;81:167–74. doi:10.1016/j.seizu­re.2020.08.012.
  13. Sarfani S, Stone CA, Murphy GA, Richardson DR. Understanding Penicillin Allergy, Cross­-reactivity, and Antibiotic Selection in the Preoperative Setting. J Am Acad Orthop Surg. 2022;30(1):e1–5. doi:10.5435/jaaos-d-21-00422 PubMed PMID: 34669610; PubMed Central PMCID: PMC8928301.
  14. Sexton ME., Kuruvilla ME. Management of Penicillin Allergy in the Perioperative Set­ting. Antibiotics. 2024; 13(2):157. https://doi.org/10.3390/antibiotics13020157.
  15. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Diabe­tes and Digestive and Kidney Diseases; 2012. [cytowane 20 sierpnia Dostęp z: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547852/ PubMed PMID: 31643176 [cytowano: 20.08.2026 r.].
  16. Roberts JA, Abdul-Aziz MH, Lipman J, Mouton JW, Vinks AA, Felton TW, et al. Individualised antibiotic dosing for patients who are critically ill: challenges and potential solutions. Lancet In­fect Dis. 2014;14(6):498–509. doi:10.1016/S1473-3099(14)70036-2 PubMed PMID: 24768475; PubMed Central PMCID: PMC4181663.
  17. Appa AA, Jain R, Rakita RM, Hakimian S, Pottinger PS. Characterizing Cefepime Neu­rotoxicity: A Systematic Review. Open Forum Infect Dis.

Autor:

  • mgr farm. Aleksandra Mroczkowska

  • mgr farm. Aleksandra Napiórkowska

  • dr n. farm. Adrian Bryła

    Zespół Farmacji Klinicznej – Szpital Specjalistyczny im. L. Rydygiera w Krakowie; Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii Wydziału Lekarskiego UJCM; Polskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej

Tagi:

  • antybiotyki
  • działania niepożądane
  • toksyczność
  • zakażenia szpitalne